De eerste keer dat ik alleen op restaurant ging, was op de tweede avond van een reis. Ik stond een kwartier voor de deur te twijfelen met mijn telefoon in mijn hand, alsof ik op iemand aan het wachten was. Dat was ik niet. Ik hoopte alleen dat het er zo uitzag.
Uiteindelijk ben ik naar binnen gegaan, heb ik een boek uit mijn tas gehaald als een soort schild, en heb ik de beste maaltijd van die hele week gegeten. Ik heb dat boek niet één keer opengeslagen.
Wat me achteraf het meest verbaasde, was niet dat het meeviel. Het was hoe zeker ik ervan was geweest dat het niet zou meevallen.
Waarom durven we niet alleen op restaurant?
Blijkt dat er onderzoek naar bestaat, en dat het precies beschrijft wat ik voor die deur stond te doen.
Onderzoekers van de universiteit van Maryland onderzochten waarom mensen leuke dingen niet alleen doen. Hun conclusie: we voelen ons geremd om plezierige activiteiten alleen te ondernemen, en dat geldt vooral wanneer anderen ons kunnen zien. We verwachten dat mensen zullen denken dat we geen vrienden hebben.
En dan komt de zin waar het om draait. Mensen blijken systematisch te overschatten hoezeer hun plezier afhangt van gezelschap.
In hun experimenten voorspelden deelnemers dat een museumbezoek alleen minder leuk zou zijn. Ze genoten er evenveel van als wie in gezelschap ging. Bij film idem. Iedereen was bereid alleen thuis een film te kijken; bijna niemand wilde alleen naar de bioscoop. Dezelfde film, dezelfde persoon — alleen het publiek verschilde.
Het gaat dus niet om de activiteit. Het gaat om gezien worden. Wij zijn banger voor de blik van vreemden die niets over ons weten, dan voor een avond zonder gesprek.
Alleen zijn is niet hetzelfde als eenzaam zijn
Dat verschil is de kern van dit hele verhaal, en de meeste mensen halen het door elkaar.
Onderzoekers lieten deelnemers vijftien minuten alleen zitten, zonder telefoon, zonder afleiding. Wat ze maten was fascinerend: zowel de intense positieve emoties — opwinding, enthousiasme — als de intense negatieve emoties, zoals boosheid, namen af. Ze noemden het het deactivation effect. Alleen zijn zet het volume lager. Allebei de kanten.
Dat verklaart waarom alleen zijn tegelijk saai en helend kan aanvoelen. Het is niet dat er iets bijkomt. Er gaat iets af.
Maar er is één voorwaarde, en die is doorslaggevend. In datzelfde onderzoek verdween de daling van de positieve emoties grotendeels wanneer mensen zélf gekozen hadden om alleen te zijn. Wie autonoom voor solitude koos, voelde zich minder eenzaam en meer kalm. Wie het onderging, voelde zich slechter.
Een latere dagboekstudie bij 178 volwassenen over eenentwintig dagen bevestigde dat, en voegde er iets belangrijks aan toe: er bestaat géén optimale dosis. Op dagen met meer uren alleen voelden mensen zich eenzamer én minder gestrest, tegelijk. De onderzoekers vonden geen kantelpunt, geen magische balans. Wat er wél toe deed, was of het gekozen was.
Dat is precies het verschil tussen alleen op reis gaan en alleen achterblijven.
Verandert reizen je echt, of vertellen we dat onszelf graag?
Ik ben altijd wat wantrouwig geweest tegenover het idee dat een reis je ‘verandert’. Het klinkt als iets dat mensen zeggen om hun vakantiefoto’s te rechtvaardigen.
En toch is het onderzocht. Duitse onderzoekers volgden meer dan duizend studenten van zo’n tweehonderd universiteiten die naar het buitenland trokken, met drie meetmomenten en — cruciaal — een controlegroep die thuisbleef. Wie vertrok, ontwikkelde meetbaar meer openheid en meer emotionele stabiliteit dan wie bleef.
Wat me daaraan bevalt, is dat het mechanisme niet mystiek is. De onderzoekers verklaarden het verschil grotendeels door het veel hogere aantal nieuwe contacten dat die studenten opdeden. Het is niet de bestemming die je verandert. Het zijn de gesprekken die je alleen voert omdat er niemand naast je loopt met wie je al alles besproken hebt.
Eerlijk erbij: een vervolgstudie na vijf jaar kon niet aantonen dat die verandering blijvend was. Er waren aanwijzingen, maar te weinig deelnemers om er iets hards over te zeggen. En het ging over studenten die maanden weg waren, niet over twee weken alleen.
Ik vind dat eigenlijk geruststellend. Je hoeft van een soloreis geen transformatie te verwachten. Iets kleiners is al genoeg.
Wat ik alleen op reis leerde dat me thuis nooit lukte
Wat mij het meest is bijgebleven, is niet iets dat ik gezien heb. Het is een vaardigheid.
Als je alleen reist, moet je de hele dag door beslissingen nemen die niemand voor je neemt en waarover niemand hoeft te onderhandelen. Nu eten of straks. Deze straat of die. Nog een dag blijven of doorgaan. Dat klinkt vermoeiend, en de eerste dagen is het dat ook.
Maar er gebeurt iets als je die knop een week lang zelf bedient. Je merkt dat je aan het luisteren bent naar een stem die thuis meestal wordt overstemd. Niet door vervelende mensen — juist door lieve mensen, die ook honger hebben, die ook een mening hebben over welke straat.
Ik kwam thuis met een beter afgestelde antenne voor wat ik zelf wil. Dat is bij mij een paar maanden blijven hangen en daarna langzaam verwaterd, precies zoals dat onderzoek suggereert. Maar ik weet nu wel wat die stem klinkt, en dat is niet niets.
Praktisch: hoe je het aanpakt zonder onnodig risico
Alleen reizen mag geen roekeloosheid worden, en zeker voor vrouwen hoort er een eerlijk stuk over veiligheid bij. De adviezen van officiële instanties zijn nuchter en de moeite waard.
Vooraf: lees het reisadvies van Buitenlandse Zaken voor je bestemming, zoek uit welke lokale gebruiken en wetten er gelden — ook rond kleding en rond medicatie die je meeneemt — en zorg voor een reisverzekering met medische dekking. Deel je reisschema met iemand thuis en spreek af hoe vaak je van je laat horen.
Ter plaatse: regel je vervoer vanaf de luchthaven vooraf bij een erkende dienst, lift niet, en gebruik ritten via een app zodat er een spoor van je verplaatsing bestaat. Schrijf je in het hotel in met alleen je eerste initiaal en zonder titel, en vertel vreemden niet waar je logeert. Zoek op je eerste dag op waar de politie en het dichtstbijzijnde ziekenhuis zitten.
En dan het advies dat het vaakst terugkomt en het minst romantisch klinkt: laat je drankje nooit onbeheerd achter, neem geen drank aan van onbekenden, en hou je eigen alcoholgebruik in de gaten. Voel je je onverklaarbaar suf of verward, zoek dan meteen hulp bij het personeel.
Dat is geen reden om niet te gaan. Het is de reden waarom mensen die wél gaan, meestal probleemloos thuiskomen.
Je hoeft niet meteen naar Patagonië
De grootste vergissing die ik mensen zie maken, is dat ze alleen reizen zien als één grote sprong. Drie weken Zuidoost-Azië of niets.
Maar de drempel die je moet nemen, is niet die van het vliegtuig. Het is die van het restaurant. Van de bioscoop. Van de museumzaal waar je in je eentje op een bankje zit terwijl er groepjes voorbijlopen.
Dat is trouwens ook wat het onderzoek suggereert: mensen waren veel makkelijker te overtuigen om alleen ergens naartoe te gaan wanneer de activiteit een duidelijk doel had — iets bijleren, iets ophalen — of wanneer ze wisten dat er weinig toeschouwers zouden zijn. Gebruik dat gerust als opstapje. Een tentoonstelling op een dinsdagvoormiddag is een prima eerste keer.
Begin dus klein. Een dag in een stad waar je nooit komt. Een nacht in een hotel op een uur rijden. Een weekend in de Ardennen met alleen een boek en een wandelroute. Wie dat aankan, kan de rest ook.
De enige die er sowieso bij is
Ik denk dat we alleen reizen eng vinden omdat we bang zijn dat we onszelf niet genoeg gezelschap zullen zijn. Dat er dan een avond komt waarop er niets meer is om ons van onszelf af te leiden.
Die avond komt inderdaad. Meestal op dag drie, meestal in een hotelkamer die kleiner is dan op de foto’s. En dan blijkt hij korter te duren dan je vreesde, en de volgende ochtend sta je op met een hoofd dat opvallend stil is.
Je hoeft er niemand van te overtuigen. Je hoeft er geen foto’s van te posten. Je hoeft er zelfs niet ver voor te gaan.
Je bent de enige die bij elke reis van je leven aanwezig zal zijn. Het lijkt me niet meer dan logisch dat je dat gezelschap een keer leert kennen.
Bronnen
- Ratner & Hamilton (2015), Inhibited from Bowling Alone, Journal of Consumer Research — https://academic.oup.com/jcr/article-abstract/42/2/266/1816188
- Georgetown McDonough School of Business, The Value of Going Alone — https://msb.georgetown.edu/news-story/value-going-alone/
- Nguyen, Ryan & Deci (2018), Solitude as an Approach to Affective Self-Regulation, Personality and Social Psychology Bulletin — https://selfdeterminationtheory.org/wp-content/uploads/2018/05/2018_NguyenRyanDeci_PSPB.pdf
- Weinstein, Vuorre, Adams & Nguyen (2023), Balance between solitude and socializing, Scientific Reports — https://www.nature.com/articles/s41598-023-44507-7
- EurekAlert over Zimmermann & Neyer (2013), Do We Become a Different Person When Hitting the Road? Journal of Personality and Social Psychology — https://www.eurekalert.org/news-releases/635699
- Richter, Zimmermann, Neyer & Kandler (2021), Do Sojourn Effects on Personality Trait Changes Last? European Journal of Personality — https://journals.sagepub.com/doi/10.1002/per.2291
- UK Foreign, Commonwealth & Development Office, Advice for women travelling abroad — https://www.gov.uk/guidance/advice-for-women-travelling-abroad
- US Department of State, Women Travelers — https://travel.state.gov/content/travel/en/international-travel/before-you-go/travelers-with-special-considerations/women-travelers.html